Artikel de Tijd 07.05.2016:Hoe Vlaanderen in extremis het biomassaproject kelderde

Posted: May 09 2016

De Vlaamse regering trok maandag niet alleen de stekker uit een dure biomassacentrale. Ze reed op een onwaarschijnlijk moment een investeringsproject van 450 miljoen euro in de gracht. En sloeg multinationals als General Electric, Google en Veolia met verstomming. ‘De monden vielen open. Gebeurt zoiets écht in Vlaanderen?’‘

Zal ik u eens tonen wat het toppunt van cynisme is?’ Michael Corten wandelt van het vergaderzaaltje in het hoofdkantoor van Bee in Mechelen naar zijn bureau en komt terug met een massieve, glazen trofee. Hij zet de prijs voor ’s werelds beste biomassaproject van 2016 voor ons op tafel. ‘Akkoord, dit is een award van de biomassa­industrie. Maar dat zegt toch iets, hè?’

Zijn twee vennoten Chris Elbers, Peter Beyers en hijzelf zien er verslagen uit. Alledrie gaven ze in 2010 hun job bij klassieke elektriciteitsleveranciers op om de energiestart­up Bee te beginnen. Vorig jaar draaiden ze 20 miljoen omzet, voornamelijk met de verkoop van groene stroom en het opzetten van windprojecten. De biomassacentrale in Gent, een dossier waar ze sinds 2011 aan werkten en waarvan de bouw in september moest beginnen, moest de grote sprong voorwaarts worden. Een paradepaardje waarmee ze zelf een elektriciteitsproducent werden én de rest van Europa wilden veroveren.

Maar maandag trok de Vlaamse regering een streep door die plannen. Na een spoedprocedure via elektronische stemming werd het dossier van Bee niet ontvankelijk verklaard. ‘Het bleek onvolledig na de deadline’, luidde de argumentatie. Wat betekent dat het project in Gent geen groenestroomcertificaten krijgt ­ Bee zou er voor 100 miljoen euro per jaar krijgen, en dat 15 jaar lang. In één klap werd de site compleet onrendabel en de bouw ervan onzinnig.

De ingreep van de Vlaamse regering kwam er na een turbulente driedaagse, waarbij eerst op vrijdag minister van Energie Annemie Turtelboom (Open VLD) opstapte. De Vlaamse Energieheffing of Turteltaks, waarin de subsidies voor Bee verrekend zaten, was politiek zo onverteerbaar geworden dat niet enkel Turtelboom ervoor sneuvelde, maar zowat alle regeringspartijen met Open VLD op kop in het weekend de aanval op biomassa inzetten. ‘Niet duurzaam, veel te duur, niet meer van deze tijd.’

‘Ik schrok enorm’, zegt Corten. ‘Maandagavond was ik me aan het voorbereiden om in ‘Terzake’ te gaan uitleggen wat de verdiensten van ons project waren, toen ik een breaking news­bericht van De Tijd ontving. De stekker ging eruit, onze centrale kwam er niet. Ik was zo verbouwereerd. Hoe kan een project waar jaren aan gewerkt is in één weekend begraven worden? Jarenlang kregen we van de kant van de overheid en de administratie alleen maar positieve signalen: we kregen vergunning na vergunning. Zonder ook maar één beroepsprocedure, wat zeldzaam is. Ons dossier is samen met de administratie opgesteld, net omdat alle partijen wilden dat het helemaal klopte en om oversubsidiëring te vermijden. Toen de Turteltaks een probleem werd, kwam er plots tegenwind. We voelden dat het moeilijker werd, maar we dachten nooit dat ons project gekelderd zou worden. We voelen ons gepakt, ja. Al weten we nog altijd niet precies wat er gebeurd is.’

Go van Freya

Open VLD­voorzitster Gwendolyn Rutten, die het vuur aan de lont stak, gaf deze week aan dat de
Vlaamse regering ‘net op tijd de juiste beslissing had genomen’. Het njet voor Bee werd verkocht als
voortschrijdend inzicht. Op het laatste nippertje werd een jammerlijke fout van Freya Van den Bossche (sp.a), minister van Energie in de vorige Vlaamse regering, rechtgezet. Zij had jaren geleden een voorlopige ‘go’ gegeven aan de Bee­subsidies, de belastingbetaler werd in de laatste instantie gered van een duur en vervuilend biomassamonster.

‘Nu is het tijd voor ondernemerschap’, zei Rutten. ‘En alternatieven die wel duurzaam zijn.’ In andere
partijen klonken gematigdere geluiden. Maar niemand durfde zich voorstander te tonen van het Beeproject, laat staan dat iemand de vraag durfde op te werpen of er een enorm investeringsproject getorpedeerd werd enkel en alleen omdat een belasting té onpopulair was geworden.

‘Zeer, zeer opmerkelijk’, noemt Wouter Geldhof, advocaat gespecialiseerd in energierecht bij Stibbe, de soap rond het einde van de Bee­centrale. ‘Plots zie je drie regeringspartijen vechten om een investeringsproject dat jaren bejubeld is, als eerste in de gracht te kunnen rijden. Je hoort politici verhalen vertellen over een logisch einde van een onduurzaam project. Maar dat is een foute en onrechtvaardige karikatuur. Bee heeft jarenlang alle duurzaamheidscriteria gevolgd die de overheid oplegde. En ja, het zou houtsnippers gebruiken afkomstig van woekerende gewassen uit Afrika. Maar die CO2­impact zat al verrekend in de subsidies die Bee zou krijgen. Het bedrijf had bovendien alle vergunningen al op zak. Enkel de definitieve ‘banding factor’ ontbrak nog, de finale go van de minister voor het subsidiedossier. Dat is normaal gezien een formaliteit. Rubber stamping, meer niet.’

Ook de andere privépartners die bij het project betrokken waren, reageren met verstomming, net omdat het dossier zo goed als rond was. Die partners zijn niet van de minste. Bee had General Electric (GE) gestrikt als hoofdaannemer. De Amerikanen waren van plan in Gent de modernste biomassacentrale ter wereld te bouwen. Het Franse Veolia zou het onderhoud voor zijn rekening nemen, en er stond ook heel veel geld klaar om in een nog op te richten vennootschap rond de centrale te stappen. GE wilde instappen. Google moest nog een boekenonderzoek doen, maar zag in de Bee­centrale een gedroomde leverancier van groene stroom voor zijn energieslurpend datacenter in Bergen. Om die voorziening te garanderen bekeek de internetreus ook een instap in het kapitaal. De Belgische havengroep SEA­invest, van de familie Van de Vyvere, zou de logistieke keten tussen schip en Bee­centrale voor zijn rekening nemen. De Japanse reder Mitsui zou de grondstoffen aanvoeren, goed voor 1 miljoen ton overslag per jaar in de haven van Gent.

‘Hoe die partijen reageren?’ Michael Corten zucht. ‘Wij hebben de meesten op de hoogte gebracht via een teleconferentie. In eerste instantie hoor je niets. Stilte. Je stelt je de monden die openvallen voor. En dan: ‘Hoe kan zoiets gebeuren in Vlaanderen?’

Ook de Amerikaanse kamer van koophandel (AmCham) zag het schouwspel met lede ogen aan. Topman Marcel Claes: ‘Ik begrijp dat dit een project was met een grote budgettaire kostprijs dat politiek gevoelig kwam te liggen. Maar dat het in deze fase afgeschoten zou worden, was onwaarschijnlijk. De Amerikaanse betrokken partijen hebben al die tijd alleen maar positieve signalen gekregen van de overheid. ‘Het project zat goed, de finale goedkeuring zat eraan te komen.’ Tot politici plots in het openbaar rare vragen begonnen te stellen. De betrokken partijen merkten dat en stelden voor om hun project te verduidelijken. Maar ze kregen nul op het rekest. De deur was dicht en vervolgens werd het project begraven.’

Amerikanen in hun hemd

‘Voor Amerikaanse investeerders is dat moeilijk te begrijpen’, vervolgt Claes. ‘Hoe kan een overheid zo hard terugkomen op haar engagementen? Ik vind dat straf en heel bizar. General Electric is de grootste speler in energietechnologie wereldwijd. Het stelt 1.500 mensen tewerk in België. Hoe kan je zo’n bedrijf op een dergelijke manier aan de deur zetten? Hoe wil je daar in de toekomst nog mee samenwerken? Blijkbaar heeft de politiek geen aandacht voor de impact van zo’n beslissing op het imago van een regio of land. En we waren net alle moeite aan het doen om dat op te poetsen: de aanslagen in Parijs en in Brussel hadden al geen deugd gedaan. Net als de blokkades van de luchthaven en die van de vrachtwagenchauffeurs in Wallonië. En nu dit. Veel grote Amerikaanse industriële bedrijven hebben hun mensen na de aanslagen van 22 maart uit Brussel weggehaald. Dit is geen incentive om ze terug te sturen voor nieuwe projecten.’

Ook Bart Laureys, verantwoordelijk voor droge bulk bij SEA­invest, is verbijsterd. ‘Hoe kan de toon rond een dossier in die fase zo hard veranderen?’, vraagt hij zich af. ‘Dit is niet goed voor het vertrouwen in het investeringsklimaat en de rechtszekerheid, en dat was al niet denderend. Jaren geleden hebben we als groep meegemaakt hoe een kolencentrale in Antwerpen afgeschoten werd. Toen wist je dat er veel protest was. Maar de overheid heeft zich altijd een groot voorstander getoond van de biomassacentrale in Gent: die was innovatief, ze zou ons helpen de klimaatdoelstellingen van 2020 veilig te stellen, ze creëerde meer bevoorradingszekerheid. In Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk gaan gelijkaardige projecten trouwens wel door. Je krijgt dit niet uitgelegd. Amerikanen zijn de grootste investeerders in Vlaanderen. Als je die zo in hun hemd zet, dan kan je enkel zeggen dat er eigenlijk geen beleid is. Wat is nog de waarde van vergunningen als de politiek een investeringsproject van 450 miljoen euro waar jaren aan gewerkt is in een paar dagen de grond in boort?’

Politici van de Vlaamse regeringspartijen verscholen zich deze week achter een negatief advies voor het Bee­project van de administratie. Dat was eerst een paar weken op het bureau van minister Turtelboom blijven liggen, waarna de regering het aangreep als hét rationele argument om de biomassacentrale af te schieten. Maar ook dat roept vragen op. Navraag leert dat de administratie een negatief advies gaf omdat een van de drie leveranciers voor de centrale banden bleek te hebben met de georganiseerde misdaad. ‘Wat als de media daarop uit waren gekomen nadat wij een positief advies hadden gegeven?’, zegt Luc Peeters, administrateur­generaal van het Vlaams Energieagentschap (VEA). Bee bezorgde alle info over zijn leveranciers al op 22 januari aan het VEA. Pas op 25 maart, de dag dat het dossier op het bureau van Turtelboom zou belanden, werd het bedrijf op de hoogte gebracht dat er een probleem rees rond een leverancier. Vier dagen voordien luidde het nog dat ‘de finale interne controles en documentatie voor het dossier werden afgewerkt’.

Bee reageerde verrast en stelde voor om een alternatieve leverancier te zoeken, maar dat werd geweigerd. Nochtans merken specialisten op dat er ruim tijd was om een andere leverancier te zoeken, want de bouw van de centrale zou nog jaren in beslag nemen. Maar de administratie catalogeerde het dossier als onvolledig na de deadline, waardoor het ‘niet ontvankelijk’ werd en de toegang tot subsidies onmogelijk.

Contextgebonden

‘Het klopt dat we dat probleem met die leverancier maar heel laat ontdekt hebben’, zegt Peeters. ‘Maar de deadline voor een volledig dossier lag op 20 februari. Als wij eind maart vaststellen dat het dossier onvolledig is, geeft dat ons het recht om negatief te adviseren.’ Of het niet bizar is dat een project waar zowel overheid als privé jaren tijd, moeite en geld in gestoken hebben daardoor sneuvelt? ‘U kunt dat bizar vinden, maar het dossier was door dat probleem met die leverancier wel degelijk onvolledig. Wij hebben dat laten nakijken door externe juristen. En een deadline is een deadline.’

Ook dat laatste is opmerkelijk. Op 21 maart stelde de bevoegde ambtenaar Bee in een e­mail voor om ‘nog een laatste keer de berekeningen en teksten na te kijken’. ‘Ik heb in deze liever een sterk en sluitend dan een tijdig dossier’, schreef de man. Peeters: ‘Ik weet niet wat onze ambtenaar gecommuniceerd heeft, maar we hadden een case voor een negatief advies. Je kunt je trouwens afvragen hoe stevig de rest van het dossier van Bee was opgebouwd als het met zo’n leverancier afkwam.’

Is Peeters zeker dat de administratie los van enige politieke druk geadviseerd heeft in het Bee­dossier?

‘De administratie is zeker onafhankelijk, maar er is natuurlijk een contextgebondenheid. Er was niet enkel de energieheffing, de bevoorradingszekerheid was groter nu de kerncentrales van Doel weer operationeel waren. Als die centrale absoluut nodig was geweest, konden we wel een oogje dichtgeknepen hebben of iets met de mantel der liefde bedekken. Maar nu niet.’

Comments

Leave a comment

All blog comments are checked prior to publishing

Hou me op de hoogte